BAŞKASININ FIRTINASINDA GÜNEŞLENMEK
Bu Makaleyi Dinleyin
SINANMADIĞIN GÜNAHIN MASUMU DEĞİLSİN
İnsanoğlunun en kolay savurduğu cümle, hiç şüphesiz "Ben olsam asla yapmazdım" sözüdür. Kıyıdan bakan bir yolcunun, azgın dalgalarla boğuşan bir gemideki kaptanın manevralarını soğukkanlılıkla eleştirmesi ne kadar kolaysa; güvenli limanlarda yaşayan bir insanın da ateşin ortasına düşmüş bir başkasını yargılaması o kadar zahmetsizdir. Oysa hayatın kadim ve değişmez yasası bize şunu fısıldar: İnsan, henüz sınanmadığı hiçbir günahın masumu, henüz ateşe atılmadığı hiçbir imtihanın kahramanı değildir.
Erdem, yalnızca fırtına çıkmadığında ayakta kalabilen kâğıttan bir kale değildir; gerçek erdem, rüzgâr en sert yerinden estiğinde köklerinin ne kadar derine indiğiyle ölçülür. Henüz yoklukla terbiye edilmemiş birinin dürüstlükten, büyük bir güçle karşılaşmamış birinin adaletten ya da derin bir çaresizlikle yüzleşmemiş birinin metanetten söz etmesi, yalnızca henüz kırılmamış bir camın kendine duyduğu sahte güvendir.
Büyük Konuşmanın Trajedisi ve İnsanın İç Kibri
Ahlak felsefesinin en ince ayrımlarından biri, gerçek fazilet ile fırsat yokluğundan doğan masumiyet arasındaki farktır. Bazen bir hataya düşmemiş olmamız, bizim ne kadar yüce bir karaktere sahip olduğumuzdan değil; o hatanın kapımıza hiç uğramamış olmasından kaynaklanır. Yine de insan nefsi, bu tesadüfi korunmuşluğu kendi ahlaki üstünlüğü sanmaya meyillidir.
Başkalarının düşüşlerini izlerken içimizde uyanan o gizli kınama duygusu, aslında kendi kırılganlığımızı örtmek için ördüğümüz bir zırhtır. Kadim bilgelik "Kınadığınız şey başınıza gelmedikçe ölmezsiniz" derken, bizi yalnızca ilahi bir adaletle uyarmaz; aynı zamanda insan psikolojisinin derin bir gerçeğine işaret eder. Zira bir başkasını küçümseyerek yargılayan kibirli zihin, kendi zaaflarına karşı körleşir ve ruhunu o imtihana savunmasız hale getirir. Büyük konuşmak, kaderin kapısını kendi elimizle çalmaktır.
Empati ile Yargı Arasındaki İnce Çizgi
Elbette bir yanlışa yanlış demek, kötülüğü tasvip etmemek ve ahlaki ilkeleri savunmak insan olmanın gereğidir. Ancak eylemi reddetmekle, o eylemin içine düşmüş insanı taşlamak arasında uçurum vardır. Gerçek ahlaki olgunluk, bir başkasının yarasına parmak basıp onu mahkûm etmekte değil; "Aynı şartlar, aynı yoksulluk, aynı yalnızlık ya da aynı karanlık benim de yoluma çıksaydı ben nerede dururdum?" sorusunu kendine dürüstçe sorabilmektedir.
İnsan, başkalarının hikâyelerini dışarıdan izlerken her zaman kendi hikâyesinin başrolündeki o kusursuz kahraman gibi hisseder. Oysa hepimiz aynı hamurdan yoğrulmuş, aynı zaaflarla donatılmış varlıklarız. Bir başkasının ayağının kaydığı o çamurlu yolda henüz yürümemiş olmamız, bizim ayaklarımızın hiç kaymayacağının garantisi değildir.
Nefsin Terbiyesi ve Sükûnet Tavsiyeleri
Öyleyse insan, henüz sınanmadığı imtihanların kibrine kapılmadan kendi ahlaki duruşunu nasıl inşa etmelidir?
Her şeyden önce, dilimizden dökülen kesin hükümleri azaltmak ve "asla" kelimesini lügatimizden çıkarmak gerekir. Hayata karşı kibirli bir meydan okumayla değil, daima uyanık bir tevazuyla yürümek insanı korur. Bir başkasının hatasına tanık olduğumuzda, içimizdeki o yargıç kürsüsünden inip şükür ve merhamet makamına geçmek; hem ruhumuzu katılaşmaktan kurtarır hem de bizi kendi zaaflarımıza karşı daha tetikte kılar.
Bunun yanında, gerçek karakterin sessizlikte ve görünmezlikte sınandığını unutmamak gerekir. Kimsenin görmediği bir odada, hiçbir yaptırımın olmadığı bir anda ya da elimize mutlak bir güç geçtiğinde verdiğimiz kararlar, bizim hakiki ahlakımızdır. Kendi nefsimizi henüz fırtına çıkmadan önce küçük fedakârlıklarla, dürüstlükle ve özdenetimle eğitmek; yarın karşımıza çıkacak büyük imtihanların tek hazırlığıdır.
Kendi Aynamıza Bakmak
Nihayetinde hayat, herkesi kendi iddiasıyla sınar. Kimi varlıkla, kimi yoklukla; kimi güçle, kimi çaresizlikle imtihan edilir. Önemli olan başkalarının düştüğü çukurlara tepeden bakmak değil, kendi yürüdüğümüz yolun ne kadar kaygan olduğunu fark etmektir.
Gerçek erdem, başkasının günahından kendine üstünlük devşirmek değil; kendi masumiyetinin henüz sınanmamış bir emanet olduğunu bilerek, hem kendine hem de insanlığa karşı derin bir merhametle yaşayabilmektir.
Toplam Okunma Sayısı : 118